Hanehalkı Tüketim Harcamaları: Türkiye Bölgesel Dağılımları ve Türlere Göre Dağılım Analizi (İBBS 1 ve 2. Düzeyler, 2024)
Türkiye'nin bölgesel dağılımı ve türev türlere göre hanehalkı tüketim harcamalarının 2024 verileri İBBS 1 ve 2 düzeylerinde analiz ediliyor.
2022 ve 2023 verileriyle bir araya getirilen referans yıl kapsamında, 2024 yılına ait Hanehalkı Tüketim Harcaması (Bölgesel) sonuçları, bu üç yılın bütçe araştırması verilerinin entegre bir veri seti üzerinden hesaplanarak yayımlanmasıyla elde edilmektedir. Bu yaklaşım, bölgesel düzeyde tahminlerin güvenilirliğini artırmayı hedefler.
Tüketim harcamalarının dörtte biri TR1 (İstanbul) İBBS 1. Düzey bölgesinde ifadesi, araştırma sonuçlarının özetinde öne çıkan bulgulardan biridir. Veriler, Türkiye genelindeki hanehalkı tüketim harcamalarının %24,9’unun İstanbul bölgesinde gerçekleştiğini göstermektedir. Ardından %15,0 payla TR3 (Ege) ve %12,1 payla TR6 (Akdeniz) izlemektedir. En düşük pay ise %1,5 ile TRA (Kuzeydoğu Anadolu) bölgesine aittir; bu bölgeyi %2,3 ile TRB (Ortadoğu Anadolu) ve %3,1 ile TR9 (Doğu Karadeniz) takip etmektedir.
Harcama türleri açısından bölgesel farklar dikkat çekici bir tablo sunmaktadır. İstanbul, tüm harcama türlerinde en yüksek payları toplarken; eğitim hizmetleri harcamalarının %37,8’i, lokantalar ve konaklama hizmetleri için %31,5’i, konut ve kira için %27,8’i ve kişisel bakım ile çeşitli mal ve hizmetler için %27,1’i İstanbul bölgesinde gerçekleşmiştir. Bu bağlamda TR3 (Ege) bölgesi, alkollü içecekler, tütün ve tütün ürünleri harcamalarının %18,2’siyle öne çıkar; mobilya ve ev eşyaları için %16,1, sağlık için %15,9 ve lokantalar ile konaklama için %15,6 paylara ulaşmıştır.
Gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarından elde edilen pay ise TRA (Kuzeydoğu Anadolu) bölgesinde %2,1 olarak kaydedilirken, alkollü içecekler ve tütün ürünlerinden %1,9, giyim ve ayakkabı harcamalarından ise %1,8 pay alınmıştır. TRB (Ortadoğu Anadolu) bölgesinde ise gıda ve alkolsüz içecekler %3,4, giyim ve ayakkabı %3,3, bilgi ve iletişim harcamaları ise %2,6 olarak belirlenmiştir.
Konut ve kira harcamalarına en yüksek payı TR1 (İstanbul) bölgesi ayırdı ve bölgesel dağılımlarda tüm IBBS 1. Düzey bölgelerinin büyük kısmını konut-kira, ulaştırma ile gıda ve alkolsüz içecekler harcamaları oluşturur. İstanbul’da konut ve kira payı %27,3 olarak belirlenirken, TRA (Kuzeydoğu Anadolu) için en düşük pay %20,1 olarak kayda geçmiştir.
Ulaştırma harcamaları için en yüksek pay TR2 (Batı Marmara) bölgesinde kaydedilmiştir. Ulaştırma harcamalarına (motorlu taşıt alımları, akaryakıt, yolcu taşımacılığı ve araç bakımı gibi kalemler) en yüksek pay %24,3 ile TR2’de, en düşük pay %14,6 ile TRC (Güneydoğu Anadolu) bölgesinde oluşmuştur.
Gıdaya en yüksek payı TRB (Ortadoğu Anadolu) bölgesi ayırmıştır; gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarında pay %30,2 olarak belirlenmiştir. En düşük pay ise %15,9 ile İstanbul bölgesinde görülmüştür.
Tüketim harcamalarından en fazla payı TR10 (İstanbul) İBBS 2. Düzey bölgesi aldı ve Türkiye geneli dağılımı bu düzeyde de İstanbul ağırlıklı görünüm sergiliyor. İstanbul’un ardından %8,3 ile TR51 (Ankara), %6,4 ile TR31 (İzmir ve %5,9 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgeleri öne çıkmaktadır. En düşük paylar ise %0,6 ile TR82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop) ve %0,7 ile TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgelerinde gözlenmektedir.
Konut ve kira harcamalarına en yüksek payı TR31 (İzmir) bölgesi ayırdı; tüm IBBS 2. Düzey bölgeleri içinde İzmir’in payı %27,8 olarak belirlenmiştir. En düşük pay ise TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde %16,8 olarak kaydedilmiştir.
Ulaştırma harcamaları için ilk 5 bölgede belirgin farklılıklar görülür. TR22 (Balıkesir, Çanakkale) %25,7 ile en yüksek paya sahipken, TRC2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) %10,4 ile en düşük paya sahiptir. Gıdaya pay veren bölgeler arasında ise TR82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop) %33,3 ile en yüksek, TR10 (İstanbul) %15,9 ile en düşük paya sahiptir.