Kalp Sağlığını Korumanın Anahtarları: Beslenme, Risk Faktörleri ve Hatalı Diyetlerden Kaçınma

Sağlık üzerinde etkili olan başlıca etmenler arasında yanlış beslenme, hareketsizlik ve yüksek tansiyon ile birlikte aşırı tuz tüketimi yer alıyor. İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Prof. Dr. M. Emel Alphan, bu risklerin kontrol altına alınması halinde kalp hastalığı ve inmeye bağlı erken ölümlerin en az %80’inin engellenebileceğini vurguluyor. Özellikle kan basıncı ve kan yağlarının yükselmesi, günümüzde kalp-damar hastalıkları açısından kritik rol oynamaktadır. Prof. Dr. Alphan, bazı popüler diyetlerin bu hastalıklar için zemin hazırladığını, ketojenik diyetler ile glutensiz-ve laktozsuz diyetlerin özellikle dikkatle incelenmesi gerektiğini belirtiyor. Ketojenik diyetler karbonhidratı ciddi oranda kısıtlar ve yağ+protein ağırlıklı beslenmeye yönelir; bu durum kan kolesterolünü yükseltebileceği gibi bağırsak florasını da olumsuz etkileyebilir.

29 Eylül Dünya Kalp Günü vesilesiyle açıklama yapan Prof. Dr. Alphan, sağlıklı ve dengeli beslenmenin kalp sağlığı üzerindeki olumlu etkilerini incelemiştir. Kalp-damar hastalıkları dünya ve Türkiye’de ölümlerin birinci nedeni olarak tanımlanırken, yüksek kolesterol düzeyinin bu hastalıkları tetikleyen temel faktörlerden biri olduğu ifade edilmektedir. Dünya Kalp Günü’nin amacı, yaklaşık 18 milyon kişinin hayatını kaybettiği bu sorunlar hakkında farkındalık yaratmaktır.

Türkiye’de dolaşım sistemi hastalıkları, 2024 verilerine göre ölüm nedenleri arasında ilk sıradadır. Ülkedeki ölümü etkileyen başlıca faktörler arasında sağlıksız beslenme, hareketsizlik, hipertansiyon ve sigara-alkol tüketimi yer alır. Girişimlerin amacı, bu riskleri kontrol altına alarak erken ölümleri önemli ölçüde azaltmaktır.

Kalp-damar sağlığını korumak adına alınan önlemler, beslenme ile yakından ilişkilidir. Prof. Alphan’a göre özellikle doymuş yağlar ve trans yağlar yerine bitkisel yağların tercih edilmesi, kırmızı et ile beyaz et (tavuk) tüketiminin porsiyon sınırlamasına tabi tutulması gerekir. Ayrıca hayvansal kaynaklı ürünleri azaltıp bitkisel proteinleri (kurubaklagiller) artırmak, közlenmiş ve kızartılmış besinlerden kaçınmak sağlık için faydalıdır. Süt ürünlerinde az yağlı seçenekler tercih edilmeli ve günlük sebze-meyve tüketimi 5-10 porsiyon aralığında tutulmalıdır. Günlük atıştırmalık olarak sert kabuklu yemişler 20-25 gramı aşmamalı; ayrıca şekerli yiyeceklerin yerine kompleks karbonsuzlar ve lifli tam tahıllar tercih edilmelidir.

Akdeniz, DASH ve vejetaryen diyetleri kalp-damar sağlığını korumada etkili bulunmuştur. Hipertansiyonu olanlar için tuz kullanımını azaltıp DASH diyetini uygulamak, kalp-damar hastalıkları riskini önemli ölçüde düşürmektedir. Ayrıca araştırmalar, kalp krizi geçirenlerin yarısında düşük kan kolestrolünün de görüldüğünü gösterirken, düşük D vitamini, yüksek homosistein ve inflamasyon gibi faktörlerin rolü üzerinde de çalışmalar sürmektedir.

Popüler diyetlere dikkat. Ketojenik ile glutensiz ve laktozsuz diyetler, kısa vadede kilo kaybı sunsa da uzun vadede zararlı etkiler doğurabilir. 2024 yılında yapılan çalışmalara göre, günde yiyecekleri 8 saatten kısa sürede tüketenlerde kardiyovasküler hastalık nedeniyle ölüm riski belirgin şekilde artabilir. Her durumda, tek bir mucizevi besin yoktur; sağlıklı bir beslenme, her besin grubunu içeren dengeli bir yaklaşımı gerektirir. Omega-3, A, D, E vitaminleri ve mineraller tek başına koruyucu değildir; bunun yerine mevsimsel ve çeşitli sebze-meyveleri içeren, doğal kaynaklı besin öğeleri ile desteklenmelidir.