Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcamaları 2024 yılında önemli bir artış göstererek 651 milyar 822 milyon TL düzeyine çıktı. Önceki yıla kıyasla 274 milyar 279 milyon TL Artış bulunan bu tutar, ülkenin araştırma ve geliştirme çabalarındaki büyümeyi işaret ediyor.
Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı 2023’te %1,39 iken, 2024 yılında GSYH içinde %1,46 seviyesine yükseldi. Bu değişim, 44 trilyon 587 milyar 225 milyon TL’lik GSYH hacmi üzerinden hesaplandı.Merkezi konumlar ve karar verici aktörler açısından bakıldığında, mali ve mali olmayan şirketler toplam harcamaların %64,8’ini üstlenirken, yükseköğretim %30,9 oranıyla ikinci sırada yer aldı. Genel devlet ar-Ge harcamalarının payı ise %4,3 olarak kaydedildi. Personel giderleri ise toplam harcamaların %59,5’ini oluşturdu.
Finansmanın ana kaynağı olarak mali ve mali olmayan şirketler %53,8 oranında finansman sağladı. Genel devlet harcamaları %30,4’lük payla, yükseköğretim %12,9’luk payla ve yurt dışı kaynakları %2,9’luk oranla finansmana katkıda bulundu. İç finansman dağılımı da bu genel tabloyla uyum gösterdi.Tam zaman eşdeğeri (TZE) bazında 2024 Ar-Ge personeli toplam 310 bin 473 kişi olarak kayda geçti. Çalışma dağılımında ise %67,1’i mali ve mali olmayan şirketler, %30,0’ı yükseköğretim ve %2,9’u genel devlet sektöründe yoğunlaştı.
Kadın Ar-Ge çalışanlarının oranı %34,2 olarak gerçekleşti ve bu grubun 106 bin 74 kişiye karşılık geldiğini gösterdi. Sektörel dağılımda yükseköğretimde kadın payı %47,9, genel devlette %30,6 ve mali/mali olmayan şirketlerde %28,2 oldu.Ar-Ge personelinin eğitim düzeyi incelendiğinde lisans sahipleri %39,9 ile en yoğun grup olarak öne çıkıyor. Doktora veya eşdeğeri %30,6, yüksek lisans %20,3 ve diğer eğitim kademeleri ise kalan payları oluşturuyor. TZE açısından bakıldığında lisans %48,9, doktora %21,2 ve yüksek lisans %19,1 olarak belirlendi.
İmalîyat ve bölgesel dağılım açısından en yüksek Ar-Ge harcamaları İstanbul (TR10) bölgesinde gerçekleşti; toplam pay %33,4 olarak görüldü. Ankara (%27,8) ve TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) ise sırasıyla takip eden bölgelerdi. Benzer bölgesel dağılımla, toplam Ar-Ge personelinin %32,6’sı İstanbul’da istihdam edildi.Şirketler ve Ar-Ge merkezleri açısından mali ve mali olmayan şirketler tarafından gerçekleştirilen harcamaların %52,7’si Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların %89,4’ü 250 ve üzerinde çalışanı olan girişimler tarafından üstlenildi.
Sanayi sektörü ve teknoloji düzeyi açısından imalat sanayinde Ar-Ge harcamalarının %46,9’u yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafından yapıldı. Orta yüksek teknoloji %40,2 ile ikinci büyük paya sahipti; orta düşük ve düşük teknoloji grupları ise sırasıyla %8,2 ve %4,7 oranlarında katkı sağladı. Araştırmacı sayıları incelendiğinde orta yüksek teknoloji grubundaki girişimler 31 bin 701 kişiyle en yoğun istihdamı oluşturdu; bunu 22 bin 93 araştırmacı ile yüksek teknoloji takip etti.Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı 2015 yılında %14,8 iken 2024 yılında %25,1’e yükseldi. Bu gelişme, mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamalarının büyüklüğüyle paralel olarak ilerledi. 2015 yılında Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar TL iken 2024’te 422 milyar TL’ye ulaştı.
Özet tablo olarak, 2015-2024 yılları arasındaki mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları ile dolaylı teşviklerin payı bu dönemde belirginleşti. Kaynak: BYZHA (Beyaz Haber Ajansı).
Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı 2023’te %1,39 iken, 2024 yılında GSYH içinde %1,46 seviyesine yükseldi. Bu değişim, 44 trilyon 587 milyar 225 milyon TL’lik GSYH hacmi üzerinden hesaplandı.Merkezi konumlar ve karar verici aktörler açısından bakıldığında, mali ve mali olmayan şirketler toplam harcamaların %64,8’ini üstlenirken, yükseköğretim %30,9 oranıyla ikinci sırada yer aldı. Genel devlet ar-Ge harcamalarının payı ise %4,3 olarak kaydedildi. Personel giderleri ise toplam harcamaların %59,5’ini oluşturdu.
Finansmanın ana kaynağı olarak mali ve mali olmayan şirketler %53,8 oranında finansman sağladı. Genel devlet harcamaları %30,4’lük payla, yükseköğretim %12,9’luk payla ve yurt dışı kaynakları %2,9’luk oranla finansmana katkıda bulundu. İç finansman dağılımı da bu genel tabloyla uyum gösterdi.Tam zaman eşdeğeri (TZE) bazında 2024 Ar-Ge personeli toplam 310 bin 473 kişi olarak kayda geçti. Çalışma dağılımında ise %67,1’i mali ve mali olmayan şirketler, %30,0’ı yükseköğretim ve %2,9’u genel devlet sektöründe yoğunlaştı.
Kadın Ar-Ge çalışanlarının oranı %34,2 olarak gerçekleşti ve bu grubun 106 bin 74 kişiye karşılık geldiğini gösterdi. Sektörel dağılımda yükseköğretimde kadın payı %47,9, genel devlette %30,6 ve mali/mali olmayan şirketlerde %28,2 oldu.Ar-Ge personelinin eğitim düzeyi incelendiğinde lisans sahipleri %39,9 ile en yoğun grup olarak öne çıkıyor. Doktora veya eşdeğeri %30,6, yüksek lisans %20,3 ve diğer eğitim kademeleri ise kalan payları oluşturuyor. TZE açısından bakıldığında lisans %48,9, doktora %21,2 ve yüksek lisans %19,1 olarak belirlendi.
İmalîyat ve bölgesel dağılım açısından en yüksek Ar-Ge harcamaları İstanbul (TR10) bölgesinde gerçekleşti; toplam pay %33,4 olarak görüldü. Ankara (%27,8) ve TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) ise sırasıyla takip eden bölgelerdi. Benzer bölgesel dağılımla, toplam Ar-Ge personelinin %32,6’sı İstanbul’da istihdam edildi.Şirketler ve Ar-Ge merkezleri açısından mali ve mali olmayan şirketler tarafından gerçekleştirilen harcamaların %52,7’si Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların %89,4’ü 250 ve üzerinde çalışanı olan girişimler tarafından üstlenildi.
Sanayi sektörü ve teknoloji düzeyi açısından imalat sanayinde Ar-Ge harcamalarının %46,9’u yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler tarafından yapıldı. Orta yüksek teknoloji %40,2 ile ikinci büyük paya sahipti; orta düşük ve düşük teknoloji grupları ise sırasıyla %8,2 ve %4,7 oranlarında katkı sağladı. Araştırmacı sayıları incelendiğinde orta yüksek teknoloji grubundaki girişimler 31 bin 701 kişiyle en yoğun istihdamı oluşturdu; bunu 22 bin 93 araştırmacı ile yüksek teknoloji takip etti.Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı 2015 yılında %14,8 iken 2024 yılında %25,1’e yükseldi. Bu gelişme, mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamalarının büyüklüğüyle paralel olarak ilerledi. 2015 yılında Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar TL iken 2024’te 422 milyar TL’ye ulaştı.
Özet tablo olarak, 2015-2024 yılları arasındaki mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları ile dolaylı teşviklerin payı bu dönemde belirginleşti. Kaynak: BYZHA (Beyaz Haber Ajansı).
