Akciğer Kanserinde Erken Teşhis ve Önlemler: Farkındalık Ayında Bilinmesi Gerekenler

Akciğer kanseri, çoğu zaman önlenebilir risk faktörlerinin etkisiyle ortaya çıkar ve erken tanı konulduğunda hayat kurtarma potansiyeli yüksektir. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Hatice Balcı, Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı vesilesiyle hastalığın büyük ölçüde önlenebilir olduğunu ve erken tanının yaşamı koruduğunu vurguladı.

“Hastaların Yarısı İleri Evrede Teşhis Ediliyor” Dünya Sağlık Örgütü’nün 2022 verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 2,5 milyon kişi akciğer kanseri teşhisi alırken, bu hastalıktan hayatını kaybedenlerin sayısı 1,8 milyon olarak kayıtlara geçiyor. Balcı, Türkiye’de yıllık yaklaşık 31 bin yeni vaka ve 25 bin ölüm ile bu hastalığın halk sağlığı açısından büyük bir sorun olduğuna dikkat çekti. Kanserin erkeklerde yüz binde 55,9, kadınlarda ise 11,2 gibi belirgin cinsiyet farklarıyla görüldüğünü belirtti. Türkiye’deki vakaların yaklaşık %25–30’unun yakın lenf düğümlerine yayılması, %50–55inin uzak organlara yayılmasıyla teşhis edildiğini söyleyen Balcı, erken teşhis olanaklarının ise çok sınırlı kaldığını vurguladı. Bu durum tedavi başarısını ve sağ kalımı olumsuz etkiliyor; bu nedenle koruyucu önlemler, tarama ve farkındalık çalışmalarının önemi giderek artıyor.

“Türkiye’de Erkeklerde Akciğer Kanseri Ciddi Oranda Tütün Bağlantılı” Balcı, sigara ve tütün ürünlerinin ana risk kaynağı olduğuna dikkat çekti. “Akciğer kanserinin %85–90 civarında sigara kullanımıyla ilişkili olduğu” bilgisini paylaşan Balcı, erkeklerde bu ilişkinin daha belirgin olduğunu söyledi. Elektronik sigara, nargile, puro ve pipo da benzer riskler taşıyor. Pasif içicilik halinde kapalı alanlarda duman altında kalmak, akciğer kanseri riskini önemli ölçüde artırıyor; bu risk çocuklar ve kadınlar için daha belirgin olabiliyor. Ayrıca artan hava kirliliği, asbest, radon, dizel egzozu ve bazı kimyasal maddelerin işyeri maruziyeti gibi faktörler de riskleri yükseltiyor. KOAH gibi sağlık sorunları ve ailede akciğer kanseri öyküsü de ek risk faktörleri olarak öne çıkıyor.

Akciğer Kanseri Riskini Düşürmenin Yolları Balcı, hastalığın büyük ölçüde önlenebilir olduğunu vurgulayarak şu önerileri sıraladı: Sigaranın tamamen bırakılması en etkili koruyucu yöntemdir; bırakıldıktan sonra riskler hızla düşer ve 10–15 yıl içinde hiç sigara içmemiş biriyle paralel seviyeye yaklaşır. Ülkemizde Ulusal Sigara Bırakma Poliklinikleri bu süreçte ücretsiz destek sunmaktadır. Pasif içicilikten korunmak, ev ve iş yerlerinde tamamen dumansız alanlar oluşturmak, çocuklar ve hassas grupların korunması açısından kritik önem taşır. Hava kalitesi uyarılarını takip etmek, gerektiğinde maske kullanımı ve çevre temizliği ile politika destekleri riskleri azaltır. Özellikle yüksek riskli sektörlerde çalışanların koruyucu ekipman kullanması, iyi havalandırma ve düzenli taramalar hayatı korur. Uzun süre sigara içmiş 50 yaş üzeri bireyler için düşük doz BT taramaları önerilir; erken dönemde yakalanan akciğer kanseri, %60’ın üzerinde 5 yıllık sağ kalım şansı sunabilir. Dengeli beslenme, düzenli egzersiz ve temiz hava, riskleri azaltan ek faktörler olarak öne çıkar.

“Erken Tanı Hayat Kurtarır” Balcı, akciğer kanserinin dünya ve Türkiye için hâlen en ölümcül kanserlerden biri olduğuna işaret ederken, erken tanının tedaviye yanıtı ve yaşam süresini olumlu yönde etkilediğini belirtti. Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında atılacak adımlar; sigaradan vazgeçme çabalarını güçlendirmek, riskli bireyleri taramaya dahil etmek ve toplumları bilinçlendirmek üzerinden ilerlediğinde, binlerce kişinin kaderi değişebilir. Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA).