Anoreksiya Nervozada Nedenler, Belirtiler ve Toplumsal Beden Algısının Rolü

Üsküdar Üniversitesi NP Etiler Tıp Merkezi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Murat Yusuf Hüseyin, anoreksiya nervozanın etyolojisi, belirtileri, sağlık riskleri ve tedavi yaklaşımları ile toplumdaki beden algısının etkisini değerlendirdi. Yeme bozuklukları her biri kendine özgü özellikler taşır. Sadece anoreksiya nervoza değil, diğer bozukluklar da dikkat çekici. En sık karşılaşılanlar anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğudur; ayrıca pika, kaçıngan/kısıtlayıcı gıda alımı bozukluğu ve gece yeme sendromu da bu alan içinde yer alabilir.

Hüseyin, yeme bozukluklarının çeşitlerini şöyle özetliyor: Bulimiya nervoza epizodlar halinde yeme kontrolünün kaybolmasıyla karakterizedir; ardından kusma, aşırı egzersiz veya müshil kullanımı gibi telafi davranışları görülebilir. Bigoreksiya olarak bilinen kas dismorfisi, kas kütlesini artırma ve yağ oranını azaltma yönündeki takıntıyı işaret eder; çoğunlukla sporcu popülasyonunda rastlanır. Drankoreksiya, enerji ihtiyacını aşırı alkol tüketimiyle karşılamayı içerir. Diabulimiya, diyabet hastalarının insülin kullanımıyla kilo kontrolü sağlamaya çalışmasıdır. Ortoreksiya nervoza ise “temiz” ya da “sağlıklı” olarak kabul edilen yiyeceklerle sınırlı kalmayı hedefleyen bir kaygıyı tanımlar.

Anoreksiya nervozada psikolojik, biyolojik ve genetik etkenler birlikte rol oynar. Dr. Hüseyin, duygusal ve fiziksel ihtiyaçları ayırt etmekte güçlük yaşayan bireylerde erken dönem bağlanma sorunları, ebeveyn tutumları ve düşük özsaygının yeme patolojisine zemin hazırladığını belirtti. Ayrıca aşırı kontrol ihtiyacı ve kimlik arayışının, aşırı zayıf olmakla sonuçlandığına işaret etti.

Biyolojik yönler açısından anoreksiya hastalarının beyin görüntülerinde serebral atrofi ve ventriküllerde genleşmelerin görüldüğü; genetik yatkınlığın ise ikiz çalışmalarıyla %28–%74 arasına değiştiği kaydedildi. Anoreksiya nervozanın ciddi fiziksel ve psikolojik etkileri arasına kalp ritim bozuklukları, düşük tansiyon, kas kaybı, kemik yoğunluğunda azalma ve hormonal dengesizlikleri eklemek mümkün. Uzun süreli beslenme eksikliği ise organ yetmezliklerine ve başarısız sonuçlara yol açabilir.

Çeşitli beden tiplerinin normalleşmesi gerektiğini vurgulayan Hüseyin, multidisipliner bir yaklaşımın gerekliliğine dikkat çekti. Beslenme düzeni oluşturulmalı; gerekirse hastane yatışı düşünülmelidir. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) yoluyla olumsuz düşünce ve inançlar değiştirilirken, grup terapileri ve yakın çevrenin desteği iyileşmeyi hızlandırır. Kişinin sağlıklı beden algısını kazanması, sağlıklı beslenme alışkanlıkları geliştirmesi ve kendine şefkat göstermesi de sürecin önemli parçalarıdır.

Toplumda var olan güzellik ve ideal beden kavramları, anoreksiya nervozasını tetikleyebilmektedir. Medya ve sosyal medyanın ideal beden imajlarını sürekli öne çıkarması, gençleri başkalarıyla karşılaştırmaya ve sağlıksız davranışlara yönlendirmeye zemin hazırlayabilir. Bu yüzden toplumda farkındalığın artırılması, farklı beden tiplerinin temsil edilmesi ve sağlıklı beden imajlarının yaygınlaştırılması büyük önem taşır.