Antibiyotik Kullanımı ve Direnç: Bilinçli Seferberlik için Sağlık Profesyonellerinin Uyarıları

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, antibiyotiklerin doğru ve bilinçli kullanımıyla direnç gelişimini önlemenin halk sağlığı açısından hayati olduğunu vurguluyor. Antibiyotik direnci, tedavi edilebilir hastalıkları olduğundan daha ağır ve daha ölümcül hale getiriyor.

Bir çalışmaya göre antimikrobiyal dirençle bağlantılı çocuk ölümlerinde kayda değer bir artış gözlemleniyor. ESCMID Global 2025 konferansında sunulan veriler, Güneydoğu Asya’da antibiyotik kullanımının yüzde 160, Afrika’da ise yüzde 126 oranında arttığını işaret ediyor. Bu eğilim, artık daha az etkili hale gelen yaygın antibiyotiklerle ilişkili riskleri vurguluyor ve özellikle düşük ile orta gelirli ülkelerde çocuk ölümlerinin dirençli enfeksiyonlar nedeniyle yüksek oranda arttığını gösteriyor.

En önemli adım, enfeksiyonun varlığını açıkça sorgulamak ve doğru antibiyotik seçimini buna göre yapmak. Dr. Mamçu, tedavinin her durumda kişiye özel olması gerektiğini savunuyor: uygun ilacı, doğru dozda ve yeterli sürede kullanmak, aynı zamanda maliyeti dikkate almak. Mikrobiyolojik olarak kanıtlanmış bir enfeksiyon olmadan antibiyotik kullanımı, yanlış ilaç seçimine, yetersiz veya aşırı dozlara ve uygunsuz tedavi aralıklarına yol açabilir.

Direnç yükseliyor ve bu durum küresel bir tehdit oluşturuyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2024 raporuna göre 2050’ye kadar antibiyotik direnci nedeniyle yılda 10 milyon kişinin hayatını kaybedebileceği öngörülüyor. Direnç, yalnızca insanlar için değil, hayvan yetiştiriciliği ve tarım için de geçerli; gıda, su ve çevre yoluyla dirençli bakterilerin yayılması, insanlara geçişini kolaylaştırıyor. Bu nedenle konu, tek sağlık yaklaşımıyla —insan, hayvan ve çevre sağlığını bir arada ele almayı hedefleyen— bütüncül politikalarla ele alınmalıdır.

Dirençli mikroorganizmalarla mücadelede hızlı ve koordineli adımlar atılması şarttır. Türkiye’de her 100 reçeteden 14’ünde antibiyotik kullanıldığı; antibiyotiklerin tüketim ve maliyet açısından ilaçlar arasında önemli bir paya sahip olduğu belirtiliyor. Son yıllarda antibiyotiklerin yalnızca doktor reçetesiyle satılması, bu alanda önemli bir kontrollü yaklaşım sağlıyor. Ancak antibiyotik tüketimi ve dirençte arzu edilen ilerlemeye henüz ulaşılmadı.

Antibiyotiklerin doğru ve güvenli kullanımı için hayati öneriler şu şekilde özetlenebilir: reçeteye uyum, doktorun belirlediği doz ve tedavi süresine sadık kalma, ilacı tamamen bitirme ve belirtiler geçse dahi tedaviyi sonlandırmama. Doz kaçırıldığında normal ritme geri dönmek ve yanEtki durumunda hemen doktorla iletişime geçmek de kritik noktalar arasında yer alıyor. Unutulmamalıdır ki her boğaz ağrısı ya da geniz akıntısı antibiyotik gerektirmez; karar yetkisi yalnızca doktordadır.