Asi Nehri ve Kırıkhan Gölbaşı Gölü Rehabilitasyonu: Kadın Gücüyle Sürdürülebilir Ekonomi ve Çevre Bütünleşmesi

Hatay’da TÜRSİYEV, Hatay Büyükşehir Belediyesi ile ortaklaşa hayata geçirdiği ve daha önce uygulanmamış bir çevre-kalkınma modeliyle dikkat çekiyor. 2025 yılında başlayan ve ilk etabı tamamlanan proje, Asi Nehri ile Kırıkhan Gölbaşı Gölü’nün ekosistem yönetimini hedefleyerek kadına yönelik istihdam ve sürdürülebilir üretimi merkezine alıyor. Amacı, bölgeye uzun vadeli bir çevre ve toplumsal fayda sunan bir yenilik modeli kurmak.

İstilacı su sümbülleri, nehir ve göl yüzeyini kaplayarak oksijen dengesini bozuyor ve balıkçılığı tehdit ediyor. Bitkilerin küçücük parçası bile kolayca yeniden filizlenebildiğinden, bu tehdit sürekli ve yaygın bir ekolojik baskıya dönüşüyor. Bu durum yalnızca su ekosistemlerini değil, suyun aktığı Akdeniz havzasını da etkiliyor. Bu bağlamda başlatılan proje, çevreyle sağlık, kadınlar, çocuklar ve ekonomi odaklı bir kalkınma hedefiyle hareket ediyor.

TÜRSİYEV yönetiminde ve Hatay Büyükşehir Belediyesi iş birliğinde yürütülen çalışmalar, ekosistem iyileştirmesini toplumsal fayda ile birleştiren bir çerçeve sunuyor. Bu süreçte çevresel sürdürülebilirlik ile sosyal kalkınma aynı çatı altında birleşirken, su sümbüllerinin fiziksel mücadeleyle toplanması ve çevreye zarar vermeden ayrıştırılıp işlenmeye hazır hale getirilmesi öncelik kazanıyor. Böylece yalnızca çevresel iyileşme değil, aynı zamanda yüksek sosyoekonomik fayda da hedefleniyor.

Projeye özgü geleneksel üretim biçimlerinin ve el sanatlarının yaşatılması için Hatay’a özgü kültürel miras da projeyle ilişkilendirilmiş durumda. MSC Foundation ve CSD Foundation ile başlayan uluslararası destek, Turquoise Coast Environmental Fund (TCEF), Conservation Collective, Türkiye Mozaik Foundation, Turkish Philanthropy Funds ve Sivil Toplum için Destek Vakfı gibi aktörlerin eğitim ve farkındalık çalışmalarını kapsıyor. Ayrıca Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Hatay İl Kadın Girişimciler Kurulu’nun katılımı, kadınların ekonomik ve sosyal güçlenmesini amaçlıyor.

İstilacı su sümbüllerinin toplu olarak doğaya zarar vermeden geri dönüşüm yoluyla doğal hammaddelere dönüştürülmesi hedefleniyor. Bu süreçte elde edilen ürünler, kadınlar için tasarlanan eğitim programlarıyla el emeği ve sürdürülebilir ürünlere dönüşecek. Böylece bir bitkinin çevresel tehdidi, Hataylı kadınların emeğiyle katma değere dönüşecek ve bölgenin kalkınmasına katkı sağlayacak. Ayrıca sümbüllerin farklı kullanım alanları değerlendiriliyor; dekoratif objelerin ötesinde hayvan yemi ve doğal gübre üretimi de hedefleniyor. Sıfır atık yaklaşımı bu projenin merkezinde yer alırken, Hatay’da çevresel döngüsellik ile sürdürülebilir üretim bir araya getiriliyor.

Hatay’da su sümbülleri kadın emeğiyle dünyaya açılacak, projenin bir diğer önemli yönüdür. Proje hakkında konuşan TÜRSİYEV Yönetim Kurulu Başkanı Aylin Uçkunkaya, Asi Nehri ve Kırıkhan Gölbaşı Gölü’nün istilacı sümbüller nedeniyle karşı karşıya kaldığı tehditlere dikkat çekerek, bölgenin biyolojik çeşitliliğini korumanın ve sürdürülebilir bir ekosistem restorasyonunun önemini vurguluyor. Deprem sonrası altyapı zararları ve iklim koşullarıyla birleşen kirlilik, nehir ve göl ekosistemlerinde temizliğin ötesinde uzun vadeli çözümler gerektiriyor. Halk Eğitim Merkezi ve ilgili kamu kurumlarıyla yürütülen kurslar, çevresel temizlik çalışmalarını katma değerli üretime dönüştürerek kadın istihdamını artırıyor.

Geleceğe dair vizyon ise yalnızca dekoratif ürünler üretmekle sınırlı değil; liflerin farklı endüstrilere yönlendirilmesiyle kağıt, tekstil ve diğer materyallerin üretiminde de kullanılabilirlik potansiyeli bulunuyor. Hatay’da benzer bir dönüşümün sürdürülebilir üretim ve toplumsal dayanıklılık açısından örnek bir model olması hedefleniyor. Projenin paydaşları arasında konumlanan kurumlar, su sümbüllerinin geri dönüşümüyle elde edilen hammaddelerin el sanatlarına dönüştürülmesini, pazarlama stratejileriyle desteklemeyi ve bölgesel ekonomiyi güçlendirmeyi amaçlıyorlar.

Asi Nehri ve Kırıkhan Gölbaşı Gölü’nün temizlenmesi, yalnızca ekolojik bir iyileştirme değil, bölge halkının yaşamını sürdürülebilir biçimde güçlendiren bir dönüşümü temsil ediyor. Göl ve nehir ekosistemlerinde korunan balık popülasyonları ve zengin biyolojik çeşitlilik, yerel ekonominin balıkçılık ve ekoturizm gibi alanlarda da fayda sağlamasına katkı sağlar. Bölgede tespit edilen 194 göçmen kuş türü için güvenli bir uğrak noktası yaratılması ve yerel halkın bu süreçten faydalanması da projenin kapsamına dahil edilmiştir. Bu projenin uygulanması, Hatay’ın gelecek vizyonuna dair umutları güçlendiriyor ve sürdürülebilir kalkınmanın somut bir örneğini sunuyor.