Avrupa Emperyalizminin Gizli Motoru: Şirket-Devletler

Sömürgeci Avrupa imparatorluklarının tarihi çoğu zaman kralların, imparatorların ve devlet adamlarının birbiriyle yarışan tutkularıyla anlatılır. Peki ya bu büyük yayılmanın asıl taşıyıcıları, sanıldığı gibi devletler değil de şirket-devletler olsaydı? VakıfBank Kültür Yayınları, Andrew Phillips ve J. C. Sharman'ın kaleme aldığı "Taşeron İmparatorluklar" adlı eseri okurlarıyla buluşturuyor. Kitap, bu soruya çarpıcı bir yanıt arıyor.

Kâr Odaklı Egemenlik

On yedinci yüzyıldan yirminci yüzyıla uzanan süreçte Avrupa'nın yayılmacı hamlelerini şekillendiren, kâr amacıyla işletilen ticari teşebbüslerdi. Bu şirketler, kendilerine savaş açma, barış yapma ve hükmetme yetkisi veren özel tüzüklerle kuruluyordu. Merkezi devletlerin egemenlik haklarını aşabilen bu melez yapılar, adeta bağımsız birer güç olarak hareket ediyordu.

Asya'dan Amerika'ya, Afrika'dan Pasifik'e

İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (EIC) ve Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC), Asya'da kendi şirket-devletlerini kurarken; Fransa, Danimarka ve İsveç merkezli daha küçük örnekler Kuzey Amerika, Afrika ve Güney Pasifik başta olmak üzere dünyanın neredeyse her köşesine Avrupa'nın nüfuzunu taşıdı. Kitabın vurguladığı üzere bu öncü kuvvetler, kamusal ve özel alan ayrımının henüz netleşmediği erken modern dönemin gerçek sömürgecileriydi.

Bir Dönemin Sonu

On sekizinci yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa devletlerinin bürokratik ve askeri yapıları güçlenirken, kamusal alanla özel alanın ayrı tutulması fikri de giderek berraklaştı. Şirket-devletler zamanla hem işlevlerini hem meşruiyetlerini yitirerek tarih sahnesinden çekildi. On dokuzuncu yüzyılın sonunda kısa süreliğine yeniden ortaya çıkan bu yapıların başarı ve başarısızlık öyküsü, küreselleşme ve Avrupa emperyalizminin tarihini anlamak isteyenler için dikkat çekici bir başlangıç noktası sunuyor.

Yazarların Kitabından Bir Bölüm

"Modern uluslararası sistemin kritik gelişim aşamalarında rol oynayan en önemli aktörlerden bazıları devletler veya ticari şirketler değil, ikisinin bir araya gelişini temsil eden melez yapılardı. Neredeyse iki asır boyunca, İngiliz ve Hollanda Doğu Hindistan şirketleri ile Hudson's Bay Şirketi gibi "şirket-devletler" ilk küreselleşme dalgasına yön verdi..."

Yazarlar Hakkında

Andrew Phillips, Queensland Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası Çalışmalar Fakültesi'nde doçent olarak görev yapmaktadır. Araştırmaları savaş, strateji ve uluslararası düzen üzerine yoğunlaşmaktadır. J. C. Sharman ise Cambridge Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünde Sir Patrick Sheehy Kürsüsü'nde profesördür ve küresel finans ile yolsuzluk konularında çalışmalarıyla tanınmaktadır.

Künye

Yayınevi: VBKY | Kategori: Tarih | Kitap: Taşeron İmparatorluklar | Yazarlar: J. C. Sharman, Andrew Phillips | Çeviri: İlker Sönmez | Sayfa Sayısı: 336

Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA)