Cumhuriyetin Eğitim Yolculuğu: Köy Enstitüleri ve Öğretmen Değeri Üzerine Bir Söyleşi

Güneş Enerjisi Enstitüsü’nin Ege Üniversitesiyle ortak yürüttüğü etkinlikte, Cumhuriyet ve Atatürk Günleri kapsamında bir söyleşi gerçekleştirildi. Moderatörlüğü Dr. Öğr. Üyesi Bircan Dindar tarafından üstlenilen toplantıda konuşmacı olarak yazar, şair ve eğitimci Hidayet Karakuş yer aldı. EÜ Güneş Enerjisi Enstitüsü’nün Konferans Salonu’nda düzenlenen program, Enstitü Müdürü Prof. Dr. Ceylan Zafer ile akademisyenler, idari personel, lisansüstü öğrenciler ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirdi.

Konuşmanın açılışında konuşan Zafer, Karakuş’a ve organizasyon ekibine teşekkürlerini iletti. Eğitimci-yazar Karakuş ise Cumhuriyet’in ilk yıllarında okuryazarlığın oldukça düşük olduğuna dikkat çekti ve dönemin reformlarıyla bu durumun değişmeye başladığını vurguladı. 1925 yılında Mustafa Necati’nin eğitim politikalarına yön veren adımlarıyla, köy enstitülerinin kurulmasına zemin hazırlayan süreçler hız kazandı. Denizli ve Kayseri’de Köy Muallim Mektepleri’nin açılmasıyla köy öğretmenleri yetiştirilmeye başlandı ve harf inkılabının ardından Millet Mektepleri ile okuryazarlık seferberliği büyütüldü. Karakuş, Atatürk’ün bu eğitim hamlesine olan bağlılığını, Nur içinde çok önemli bir dönemeç olarak gördüğünü belirtti.

“Önemli eğitim reformları yapılıyor” cümlesiyle Hasan Ali Yücel döneminin ikinci kuşak reformlarını özetleyen Karakuş, 28 Aralık 1938’de bakanlığa getirilen Yücel’in üniversite reformlarını hayata geçirdiğini ve İstanbul’daki Yüksek Mühendis Okulu’nu İTÜ’ye dönüştürdüğünü hatırlattı. Ayrıca dünya klasiklerini Türkçeye kazandırmasıyla kültürel aydınlanmaya öncülük ettiği belirtilen Karakuş, Köy Enstitüleri’nin kurulmasının dönemin en önemli eğitim devrimi olduğuna vurgu yaptı. 1940 yılında kurulan bu enstitüler, toplam 20 köy enstitüsü ve Hasanoğlan Köy Enstitüsüyle toplumsal kalkınmaya büyük katkı sağladı. Ancak 1946 sonrası program değişiklikleri, cinsiyete dayalı ayrımlar ve 1950’lerde enstitülerin kapatılarak Öğretmen Okulları’na dönüştürülmesiyle bu dönemin görünümü değişti. Bununla birlikte 1940-1954 arasındaki süreçte 17 binden fazla köy öğretmeni ve pek çok meslek erbabı yetişmişti.

“Atatürk öğretmenlere büyük değer veriyordu” diyen Karakuş, Mustafa Kemal Atatürk’ün öğretmene olan yaklaşımını örneklerle anlattı. “Milletvekili maaşı bir öğretmenin maaşını geçmemelidir” ifadesiyle mesleğe gösterilen saygıyı özetleyen Atatürk’ün, okulları ziyaret ederken öğretmen kürsüsüne oturmamasıyla da bu değeri somut biçimde gösterdiğini ekledi. Köy Enstitüleri’nin mirasının günümüzde de canlı tutulduğunu ve Derneklerle anıların yaşatıldığını belirtti. İzmir’de 2001 yılında kurulan Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği’nin, dönemin ruhunu korumak ve kamuoyunda farkındalık yaratmak amacıyla faaliyetlerini sürdürdüğünü kaydetti.

Etkinlik kapsamında Ali Türcan, 1954 Köy Enstitüsü mezunu ve ilköğretim müfettişi olarak gençlerle paylaştığı anılarını paylaştı. Ayrıca Bekir Özgen ile Başar Uluğ da kendi yaşam deneyimlerini aktararak gençlere ilham verdi. Söyleşinin sonunda konuşmacıya teşekkür belgesi takdim edilerek etkinlik son buldu. Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA).