Dakikalar İçinde Tanı: Beyin Tümörlerinde Moleküler ve Görüntüleme Teknolojileriyle Yeni Yaklaşım

Tanı süreçleri artık günler yerine dakikalarla ölçülüyor. Modern moleküler ve genetik testler sayesinde analizler çok daha hızlı tamamlanıyor ve tümörün temel biyolojik özellikleri hızlıca ortaya çıkıyor. Bu hızlı dönüşüm, cerrahi sırasında karar vermeyi kolaylaştırıyor. Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, hız kazanan teknolojilerin klasik patolojiyi kökten değiştirdiğini belirtiyor.

Güncel WHO sınıflandırmasıyla uyumlu olarak beyin tümörlerinde artık yalnızca mikroskopik görüntü değil, aynı zamanda tümörün moleküler ve epigenetik profili de değerlendiriliyor. Mikroskopik bulgular, genetik yapı ve hastanın klinik bulguları ile MR görüntülerinin birleşik analizi, tanıyı güçlendiriyor ve kişiye özel tedavi planını mümkün kılıyor.

Tanı hızlandıkça tedavi de evrim geçiriyor. “Kansere dakikalar içinde tanı” ifadesi, tüm DNA’yı baştan sona analiz etmekten çok, hastalık açısından kritik genetik bilgilerinin hızla elde edilebilmesini ifade ediyor. Nanopore gibi gerçek zamanlı dizileme teknolojileri, DNA’daki sinyalleri anında okuyarak bu hızı sağlayabiliyor.

Operasyon sırasında dondurulan doku örneklerinin hızlı değerlendirilmesiyle, tümörün temel moleküler profili operasyonun akışı içinde elde ediliyor. Böylece cerrahi ekip, devam eden müdahale sırasında bile kararlarını şekillendirebiliyor. Bu yaklaşım, klasik testlerin günler sürebildiği durumlardan çok daha hızlı klinik kararlar sunuyor.

Mikroskop Yetmiyor; Genetik Kodlar Konuşuyor

Moleküler testler bugün beyin tümörlerinin yanı sıra akciğer, meme ve kolorektal kanserler ile hematolojik malignitelere kadar geniş bir yelpazede kullanılıyor. İki benzer mikroskopik görünümün bile genetik olarak tamamen farklı olabildiğini vurgulayan Danyeli, bu farkın tedavi seçimlerini kökten değiştirebildiğini ifade ediyor. Örneğin, bazı akciğer kanseri türlerinde belirli gen mutasyonları tedavi yönünü hedefe yönelik ilaçlara çevirebiliyor. Genetik analizler artık sadece “bu tümör nedir?” sorusunu değil, “bu hastaya hangi tedavi en uygunu?” sorusunu da yanıtlıyor.

Metilasyon ve Ameliyat Sırasında Genetik Tanı

Tümör DNA metilasyonu, özellikle tanısı güç olan ya da atipik vakalarda kritik rol oynuyor. Bu yöntem, tanı doğruluğunu artırıyor ve nadir alt tiplerin güvenli ayrımını sağlıyor. TRANSCAN çerçevesinde yürütülen çalışmalar, ameliyat sırasında cerraha ihtiyacımız olan genetik bilgiyi ulaştırmayı amaçlıyor. Nanopore dizileme ile DNA’yı anlık okuyabilmek, bu dönüşümün anahtar unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.

Ameliyat sırasında alınan doku örnekleri dondurulduktan sonra incelenirken, eş zamanlı olarak aynı dokudan DNA elde edilip genetik analiz başlatılıyor. Böylece cerrahi ekip, operasyon devam ederken kritik bilgilerle yönlendiriliyor ve müdahale bu verilerle şekilleniyor; gelecekte bu yaklaşımın standart hale gelmesi öngörülüyor.

Görüntüleme, Tümörün Biyolojisini de Gösteriyor

Radyoloji artık tümörü sadece görüntülemekle kalmıyor; ileri görüntüleme teknikleriyle moleküler ve patolojik veriler entegre edilerek cerrahi planlama, tedavi yanıtı ve nüks riski daha doğru öngörülüyor. Acıbadem Üniversitesi Beyin Tümörleri Araştırma Grubu, patoloji, moleküler biyoloji, radyoloji, biyoinformatik, beyin cerrahisi ve onkoloji gibi disiplinleri bir araya getirerek bilimsel üretimi hızlandırıyor.

Tümörün Gizli Haritası Ortaya Çıkıyor

Türkiye’de ilk kez Acıbadem Üniversitesi’nde kurulan mekansal transkriptomik (spatial transcriptomics) yöntemi, tümörü oluşturan farklı hücrelerin dokudaki konumlarını bozulmadan haritalıyor. Bu teknolojiyle hangi bölgelerin agresif veya tedaviye dirençli olduğunu anlamak mümkün oluyor. Tıp, artık hastalığa değil hastaya odaklanan, moleküler verilerle desteklenen bir yaklaşıma geçmiş durumda. Acıbadem Üniversitesi’nde patoloji klinik karar süreçlerinin merkezinde yer alıyor.

Bu çalışmalar Beyaz Haber Ajansı (BYZHA) kaynaklı bilgilerle destekleniyor.