Gastroetnomüzikolojik Kaynatmalar: Pancarın Tarladan Sofraya Yolculuğu ve Kültürel Dönüşümü

Nilüfer Belediyesi’nin yeni söyleşi serisi, yemek, müzik ve kültürü bir araya getirerek sahneye çıktı. İlk buluşmada pancarın tarladan fabrikaya uzanan serüveni, farklı sesler ve tatlarla zenginleşen bir anlatıya dönüştü. Prof. Dr. Özlem Doğuş Varlı’nın hazırlayıp sunduğu “Pancar Pezik Değil Mi?” başlıklı söyleşi, konuk olarak Doç. Dr. Erhan Akarçay’ın katılımıyla gerçekleşti. Etkinlik, Pancar Deposu’nda, Nilüfer Belediye Başkanı Şadi Özdemir’in eşi Nuray Özdemir’in de katılımıyla tamamlandı.

Katılımcılar, pancar temalı şarkılar ve çeşitli tatlarla deneyimlerini zenginleştirdi. Şeker pancarı, pancar pekmezi, pezik turşusu ve pancar kvassı gibi lezzetler, her lokmada eşlik eden farklı ezgilerle birlikte sunuldu. Bu deneyim, yemek ile müziğin nasıl bir araya geldiğini somut bir biçimde gösterdi.

Kültürel Hafıza ve Gastronominin Yeni Söylemi

Varlı, gastroetnomüzikoloji kavramını paylaşırken, yemek ile müzik arasındaki ilişkiye yeni bir bakış açısı getirildiğini söyledi. Şölenler ya da ritüellerin sadece içeriğe odaklanmadığını, hasat ritüellerinden günümüze uzanan taşıyıcı unsurların da ele alındığını belirtti. “Bir yemeğin varlığını anlamak için ses, müzik ve dansın iç içe geçtiği anlar ortaya konmalı; kaderin mitleriyle örülü ritüellerimizde müziğin unutulduğunu görmek üzücü, bu yüzden Türkiye’ye özgü anlatılar üzerinden bir veri tabanı oluşturmayı hedefliyoruz” dedi.

Etkinliğin başladıktan itibaren pancardan hareketle geçmişe ve üretim süreçlerine dair bağlar kurulduğunu ekledi. Ekim-Kasım aylarının pancar hasadı dönemi olduğuna vurgu yaptı ve bu unsurun, mekânın geçmişine işaret eden bir başlangıç olduğunu belirtti.

Üretimden Kopuşun Toplumsal İzdüşümleri

Akarçay ise modern kentlerde yaşayan insanların üretim süreçlerinden giderek uzaklaşmasına dikkat çekti. Bursa gibi hızlı dönüşen şehirlerde tarımsal üretimin ve emek süreçlerinin dışlandığını söyleyen Akarçay, bunun toplumsal yabancılaşmayı derinleştirdiğini belirtti. Şekerin fiyat dalgalanmalarının tüketici üzerinde etkili olduğu gerçeğini hatırlatan Akarçay, üretim bağlarını oluşturan koşulların güncel bağlamdan nasıl kopmuş olduğuna değindi. Pancar Deposu’nun eskiden üretim ilişkileriyle tanımlanan bir mekandan kültürel üretime evrildiğini vurguladı.

“Şekerin tarihsel yolculuğu, Cumhuriyet’in sanayi politikalarıyla yakından bağlantılıdır. Şeker fabrikaları sadece üretim merkezleri değil, aynı zamanda yaşam alanlarıydı; Eskişehir’deki Şeker Mahallesi bunun bir örneğidir. Pandemi döneminde şeker fabrikalarının etil alkol üretimine katkısı, bu tesislerin hayati önemini ortaya koydu” dedi. Cumhuriyet’in ilk yıllarında üretilen temel girdilerden biri olan şeker ve diğer temel mamullerin sanayileşme sürecine etkisinin günümüzde hâlâ tartışıldığına dikkat çekti.

Etkinliğin sonunda soruları yanıtlayan Akarçay’a, günün anısına teşekkür eden Nuray Özdemir ise katılım için teşekkürlerini iletti.