İzmir'in 1840-1922 arası görsel hafızası kitapla ölümsüzleşti

Fotoğrafın keşfinin 200. yıl dönümünde, İzmir’in zengin görsel tarihine ışık tutan kapsamlı bir eser okurla buluştu. İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı tarafından yayımlanan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” başlıklı kitap, kentin 19. yüzyıldan itibaren nasıl bir fotoğraf üretim merkezine dönüştüğünü gözler önüne seriyor. ### Görsel Tarihin İzinde Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinin kritik bir parçası olan İzmir, bu eserle yeniden mercek altına alınıyor. Kitabın temelleri, 11 Aralık 2025 tarihinde Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) düzenlenen aynı isimli araştırma sergisi sırasında atıldı. Sergiyle başlayan süreç, Türkiye’nin yanı sıra yurt dışındaki kütüphaneler, müzeler, aile arşivleri ve özel koleksiyonlardan elde edilen verilerle genişletilerek bir başvuru kaynağına dönüştü. Eser; 1840 yılındaki ilk çekimlerden 1922 Büyük Yangını’na kadar süren dönemi, kentte faaliyet gösteren fotoğrafçıları ve stüdyoları odağına alıyor. Fotoğrafçıların kimlikleri, stüdyo adresleri, kullanılan teknikler ve dönemin gazete ilanları gibi detaylar, yaklaşık 70 yıllık profesyonel fotoğrafçılık serüvenini belgelerle destekliyor. ### 90’a Yakın Fotoğrafçı ve Sekiz Yazar Kitap, sekiz farklı yazarın akademik yazılarıyla zenginleştirildi. Aybala Yentürk, Onur Eryeşil, Barış Pehlivan, Yağmur Alkır, Fabio Tito, Nejat Yentürk, Nihan Özdal ve Mert Rüstem gibi isimlerin katkılarıyla hazırlanan eser; “Camera Smyrnensis”ten aile albümlerine, edebiyattaki yansımalardan Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi’ne kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Yayını hazırlayan Aybala Yentürk, İzmir’in fotoğrafçılık tarihinde bir dönüm noktası olduğuna dikkat çekerek şunları ifade etti: “İzmir, Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde çok önemli bir merkez. Özellikle mesleğin kurumsallaşmasında ve profesyonelleşmesinde önemli duraklardan biri konumunda. İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz, hatta bir bakıma Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalabilir.”Yentürk, çalışma sürecinde yaklaşık 70 fotoğrafhane beklerken, ulaştıkları veriler ışığında 90’a yakın fotoğrafçı tespit ettiklerini belirtti. 1840 ile 1922 yılları arasındaki bu dönemin seçilme nedenini ise şu sözlerle açıkladı: “Bunlardan biri, 1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılmış olması. Diğeri de 1922’de Büyük İzmir Yangını’nda, sözü edilen bütün fotoğrafhanelerin yok olmuş olması.”### Arşivlere Erişimin Gücü Hazırlık sürecinde ulusal ve uluslararası dijital arşivlerin yanı sıra koleksiyoncuların ve köklü Levanten ailelerin arşivlerinin çalışmaya büyük güç kattığını belirten Yentürk, esere ulaşım imkânları hakkında şu bilgiyi verdi: “Kitabımız, APİKAM’da bulunan İzmirli Kahve’de satışa sunuldu. Ayrıca çeşitli online satış kanallarından da satın alınabiliyor.”