Jinekolojik Kanserlerde Erken Teşhis ve Yaşam Tarzının Önemi

Kadın üreme sistemini hedef alan rahim, yumurtalık, rahim ağzı, vulva ve vajen kanserleri, tıp literatüründe jinekolojik kanserler olarak sınıflandırılıyor. Küresel ölçekte her yıl yaklaşık 1,5 milyon kadına bu hastalık teşhisi konulurken, 700 bin civarında kadın ise bu kanser türleri nedeniyle hayatını kaybediyor. Türkiye’de ise yıllık vaka sayısı yaklaşık 15 bin seviyesinde seyrediyor.Acıbadem Ataşehir Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum / Jinekolojik Onkoloji Cerrahisi Uzmanı Doç. Dr. Engin Çelik, hastalık verilerine ilişkin şu değerlendirmeyi yapıyor: “Tarama programları sayesinde rahim ağzı kanserinin dünyada ve ülkemizde görülme sıklığının giderek azaldığı, bunun aksine rahim kanserinin ise obezite artışına bağlı olarak sıklığının yıllar içerisinde arttığı gözlenmektedir.”Risk Faktörleri ve FarkındalıkYaşlanma ve genetik yatkınlık gibi değiştirilemeyen faktörlerin yanı sıra, çevresel etkenler ve yaşam tarzı seçimleri de kanser gelişiminde kritik rol oynuyor. Doç. Dr. Engin Çelik, kişisel risk analizlerinin ve düzenli taramaların hayati önem taşıdığını belirterek, “Ayrıca sigara kullanımı ve kötü beslenme alışkanlığı gibi hatalı alışkanlıklardan kaçınılması da son derece önem taşımaktadır” uyarısında bulunuyor. 20 Eylül Dünya Jinekolojik Kanserler Farkındalık Günü kapsamında uzmanlar, hastalığa yakalanma riskini artıran dört ana faktöre dikkat çekiyor.Rahim Ağzı Kanserinde HPV EtkisiRahim ağzı kanserinin temel sebebi olarak gösterilen HPV (Human Papilloma Virus), 200 farklı türe sahip. Vakaların yaklaşık yüzde 90'ında bağışıklık sistemi virüsü 1-2 yıl içinde temizlese de, özellikle HPV 16 ve HPV 18 gibi yüksek riskli tiplerin neden olduğu kalıcı enfeksiyonlar, ilerleyen yıllarda kansere dönüşebiliyor. Uzmanlar, 21 yaşından itibaren PAP smear testi yaptırılmasını öneriyor. Doç. Dr. Engin Çelik, sürecin önemini şu sözlerle açıklıyor: “Rahim ağzı kanseri taramasında hedef, kansere dönüşebilecek öncül lezyonların tespit edilmesidir. Yapılan küçük bir operasyonla bu kanser öncüsü lezyonlar vücuttan çıkarılmaktadır. Ülkemizde HPV taramasının da 30 yaşından itibaren yapılması tavsiye edilmektedir. Bunların yanı sıra rahim ağzı kanseri aşısıyla bu kanser türü yüzde 90 oranında önlenebilir. Kansere karşı koruyuculuğun en yüksek düzeyde olması için aşının 15 yaşından önce yapılması önem taşımaktadır.”Obezite ve Beslenme İlişkisiVücuttaki yağ dokusu artışı, östrojen seviyesini yükselterek rahim içi tabakasını aşırı uyarabiliyor. Obezite ve sağlıksız beslenme, özellikle endometrium kanseri riskini tetikleyen temel unsurlar arasında yer alıyor. Ayrıca insülin direnci ve kronik inflamasyonun da hücresel yapıyı bozarak kansere zemin hazırladığı düşünülüyor. Uzmanlar, işlenmiş gıdalardan kaçınarak, sebze ve tam tahıl ağırlıklı Akdeniz tipi beslenme düzenine geçilmesini tavsiye ediyor.Sigaranın Kanserojen EtkisiTütün dumanındaki zararlı kimyasallar, rahim ağzı hücrelerinde DNA hasarına yol açıyor. Sigara kullanımı aynı zamanda bağışıklık sisteminin HPV ile mücadelesini de zayıflatarak kanser oluşumuna katkı sağlıyor. Bu nedenle sigaranın bırakılması ve pasif içicilikten uzak durulması, korunma sürecinin bir parçası kabul ediliyor.Genetik Yatkınlık ve TakipJinekolojik kanserlerin oluşumunda kalıtım da büyük bir paya sahip. Yumurtalık kanserlerinin en az dörtte birinin BRCA1 ve BRCA2 genlerindeki mutasyonlarla bağlantılı olduğu biliniyor. Doç. Dr. Engin Çelik, aile öyküsü bulunan kadınlar için şu öneride bulunuyor: “Jinekolojik kanserlere, özellikle de yumurtalık kanserine karşı, ailesinde ve akrabalarında kanser hikayesi olan kadınların düzenli kontrollerini aksatmamalarını ve gerekirse genetik testler yaptırarak risklerini belirlemelerini önermekteyiz. İhtiyaç halinde yakın takip ve kanser gelişmeden önleyici cerrahiler uygulamaktayız.”