Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ) için revizyonlar, yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri ile Girişimcilik ve İş Demografisi çalışmalarının güncel bulgularına dayanılarak yapılmıştır. Ülke mevzuatına göre ikiyüzelli kişiden az çalışanı olan ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan birinin 500 milyon TL’yi aşmaması bu sınıfı tanımlar. Haberde, KOBİ’lere ilişkin girişim sayısı, çalışan sayısı, ciro ve teknoloji kullanımı gibi göstergeler Türkiye İstatistik Kurumu’nun Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri Araştırması, Dış Ticaret İstatistikleri, Girişimcilik ve İş Demografisi Araştırması, Ar-Ge Faaliyetleri Araştırması ile Türk Patent ve Marka Kurumu’nun patent verilerine dayandırılarak aktarılmıştır.
Sanayi ve hizmetlerde faaliyet gösteren toplam girişim sayısı 3 milyon 928 bin olarak kaydedilmektedir ve bu grup KOBİ kapsamına girmektedir.2024 yılında KOBİ’ler, toplam girişim sayısının %99,6’sını oluştururken istihdamın %68,5’ini, personel maliyetinin %43,5’ini, cironun %44,1’ini, üretim değerinin %39,8’ini ve faktör maliyetiyle katma değerin %41,2’sini temsil etmiştir. Büyüklük gruplarına göre temel göstergelerin paylaşımları (2024) bu dağılımı özetlemektedir.
KOBİ’ler en çok ticaret sektöründe yer almıştır. Ekonomik faaliyetlerin sınıflandırması (NACE Rev.2) açısından 2024 yılında KOBİ’lerin %35,1’i toptan ve perakende ticaret, motorlu kara taşıtlarının onarımı sektörlerinde, %15,3’ü ulaştırma ve depolama, %12,1’i ise imalat sanayi sektörlerinde faaliyet göstermiştir.İmalat sanayiindeki KOBİ’ler için en yüksek istihdam payı 2024 yılında toplam KOBİ istihdamı içinde imalat sanayi sektörünün payı %25,4 olarak gerçekleşmiş, personel maliyeti, ciro ve katma değer gibi göstergelerde de benzer güçlü bir pay söz konusudur. Orta ölçekli girişimlerde çalışan başına katma değer ise 2024 yılında 969 bin TL olarak kayıtlara geçmiştir.
Çalışan başına katma değerinin yıllar içindeki değişimi (2015–2024) incelendiğinde, KOBİ’lerde 2015’te 26 bin TL olan ortalama değer, 2024’te 479 bin TL’ye yükselmiştir. Orta ölçekli girişimler için bu değer 2015 yılında 46 bin TL iken 2024’te 969 bin TL’ye çıkmıştır; mikro ve küçük ölçekli girişimler için sırasıyla 31 bin TL → 558 bin TL ve 12 bin TL → 175 bin TL aralığında seyretmiştir. Ayrıca çalışan başına personel maliyeti 2024 yılında 253 bin TL olarak kayda geçmiştir.İmalat sanayindeki yüksek teknoloji sınıfı üretim payı 2024 yılında imalat sanayi KOBİ’lerinde %54,8 düşük teknoloji sınıfında üretim yaparken, büyük ölçekli girişimlerde bu pay %41,5 olarak dikkat çekmektedir. Mikro ölçekli KOBİ’ler için ise %56,2 düşük, %32,1 orta-düşük, %11,0 orta-yüksek ve %0,7 yüksek teknolojide üretim yapmaktadır. Küçük ölçekli ve orta ölçekli girişimler için bu oranlar da benzer şekilde dağılmıştır.
KOBİ doğum oranı ve istihdam payı 2024 yılında %15,9 olarak gerçekleşmiş, önceki yıla göre artış göstererek doğan girişimlerin istihdam içindeki payı %7,0 olmuştur. Mikro ölçekli girişimler doğum oranı ve istihdam payında en yüksek payı almıştır (doğum oranında %17,3; istihdamda %12,4).KOBİ’ler toplam ihracatın %29,6’sını gerçekleştirirken ithalatta payları %15,9 olarak kaydedilmiştir. 2024 yılında mikro ölçekli girişimler toplam ihracatta %2,4 paya sahipken, büyük ölçekli girişimlerin payı %70,4 olarak öne çıkmıştır. KOBİ’lerin ihracatının %59,4’ü ticaret sektöründen, %34,3’ü ise imalat sanayinden gerçekleşmiştir. İthalatın büyük bir kısmı Avrupa ve Asya ülkelerinden yapılmıştır.
KOBİ ve Ar-Ge faaliyetleri kapsamında 2024’te mali ve mali olmayan şirketler toplam Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge harcamasının %28,8’ini KOBİ’ler gerçekleştirmiştir. Tam Zaman Eşdeğeri (TZE) cinsinden Ar-Ge personelinin %43,7’si KOBİ’lerde çalışmıştır. 615 patent tescil edilmiş olup toplam patent başvuru sayısı 1.417 olarak kayıtlara geçmiştir. KOBİ ölçeklerinde başvuru ve tescil dağılımı farklılık göstermektedir.
Sanayi ve hizmetlerde faaliyet gösteren toplam girişim sayısı 3 milyon 928 bin olarak kaydedilmektedir ve bu grup KOBİ kapsamına girmektedir.2024 yılında KOBİ’ler, toplam girişim sayısının %99,6’sını oluştururken istihdamın %68,5’ini, personel maliyetinin %43,5’ini, cironun %44,1’ini, üretim değerinin %39,8’ini ve faktör maliyetiyle katma değerin %41,2’sini temsil etmiştir. Büyüklük gruplarına göre temel göstergelerin paylaşımları (2024) bu dağılımı özetlemektedir.
KOBİ’ler en çok ticaret sektöründe yer almıştır. Ekonomik faaliyetlerin sınıflandırması (NACE Rev.2) açısından 2024 yılında KOBİ’lerin %35,1’i toptan ve perakende ticaret, motorlu kara taşıtlarının onarımı sektörlerinde, %15,3’ü ulaştırma ve depolama, %12,1’i ise imalat sanayi sektörlerinde faaliyet göstermiştir.İmalat sanayiindeki KOBİ’ler için en yüksek istihdam payı 2024 yılında toplam KOBİ istihdamı içinde imalat sanayi sektörünün payı %25,4 olarak gerçekleşmiş, personel maliyeti, ciro ve katma değer gibi göstergelerde de benzer güçlü bir pay söz konusudur. Orta ölçekli girişimlerde çalışan başına katma değer ise 2024 yılında 969 bin TL olarak kayıtlara geçmiştir.
Çalışan başına katma değerinin yıllar içindeki değişimi (2015–2024) incelendiğinde, KOBİ’lerde 2015’te 26 bin TL olan ortalama değer, 2024’te 479 bin TL’ye yükselmiştir. Orta ölçekli girişimler için bu değer 2015 yılında 46 bin TL iken 2024’te 969 bin TL’ye çıkmıştır; mikro ve küçük ölçekli girişimler için sırasıyla 31 bin TL → 558 bin TL ve 12 bin TL → 175 bin TL aralığında seyretmiştir. Ayrıca çalışan başına personel maliyeti 2024 yılında 253 bin TL olarak kayda geçmiştir.İmalat sanayindeki yüksek teknoloji sınıfı üretim payı 2024 yılında imalat sanayi KOBİ’lerinde %54,8 düşük teknoloji sınıfında üretim yaparken, büyük ölçekli girişimlerde bu pay %41,5 olarak dikkat çekmektedir. Mikro ölçekli KOBİ’ler için ise %56,2 düşük, %32,1 orta-düşük, %11,0 orta-yüksek ve %0,7 yüksek teknolojide üretim yapmaktadır. Küçük ölçekli ve orta ölçekli girişimler için bu oranlar da benzer şekilde dağılmıştır.
KOBİ doğum oranı ve istihdam payı 2024 yılında %15,9 olarak gerçekleşmiş, önceki yıla göre artış göstererek doğan girişimlerin istihdam içindeki payı %7,0 olmuştur. Mikro ölçekli girişimler doğum oranı ve istihdam payında en yüksek payı almıştır (doğum oranında %17,3; istihdamda %12,4).KOBİ’ler toplam ihracatın %29,6’sını gerçekleştirirken ithalatta payları %15,9 olarak kaydedilmiştir. 2024 yılında mikro ölçekli girişimler toplam ihracatta %2,4 paya sahipken, büyük ölçekli girişimlerin payı %70,4 olarak öne çıkmıştır. KOBİ’lerin ihracatının %59,4’ü ticaret sektöründen, %34,3’ü ise imalat sanayinden gerçekleşmiştir. İthalatın büyük bir kısmı Avrupa ve Asya ülkelerinden yapılmıştır.
KOBİ ve Ar-Ge faaliyetleri kapsamında 2024’te mali ve mali olmayan şirketler toplam Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge harcamasının %28,8’ini KOBİ’ler gerçekleştirmiştir. Tam Zaman Eşdeğeri (TZE) cinsinden Ar-Ge personelinin %43,7’si KOBİ’lerde çalışmıştır. 615 patent tescil edilmiş olup toplam patent başvuru sayısı 1.417 olarak kayıtlara geçmiştir. KOBİ ölçeklerinde başvuru ve tescil dağılımı farklılık göstermektedir.
