Koferdeki Besa: Şkrijelj Ailesinin Bellek Yolculuğu ve Dijital Arşivinin Doğuşu

Koferdeki Besa, Shkrelilerin yüzyıllara yayılan göç hikâyesini yalnızca geçmişteki anılarla sınırlı tutmuyor; aynı zamanda bu anıları geleceğe taşımak için kurulan dijital bir arşivin doğuşunu anlatıyor. Dokümanlar ve tanıklıklar üzerinden ilerleyen inceleme, Venedik Devlet Arşivi ile Osmanlı İmparatorluk Arşivleri’nden beri süren belge birikimini, sözlü tarih ağlarını ve arşivlerdeki kayıtları bir araya getiriyor.

Yolculuk, Kuzey Arnavutluk kökenli toplulukların Türkiye’deki varlığını besleyen göç zincirini açığa çıkarırken, Shkreli soyunun beş yüzyıla uzanan serüvenini tek tek belgeler ve aile bağları üzerinden yeniden kuruyor. Bu çalışma, yalnızca bir tarih kitabı değil; aynı zamanda “yaşayan bir dijital arşiv” olarak okuyucuyu bölüm sonlarındaki QR kodları ile sözlü anlatımlara, arşiv belgelerine ve güncellenen soy ağacına bağlar.

Yaşayan Kitap – Dijital Bellek Arşivi olarak adlandırılan bu proje, her bölümde bulunan QR kodlar aracılığıyla belgelere doğrudan erişim imkanı sunar ve ilerleyen araştırmalarla bu dijital koleksiyon sürekli genişler. Böylece Koferdeki Besa, “açıldıkça genişleyen bir bellek sandığına” dönüşür.

Yazar Ayhan Olcay’ın sözleriyle, Besa u Koferu’yu Neden Yazdım? sorusu, bu eserin motivasyonunu ve yöntemi özetliyor: “Bu kitabı yazmaya başladığım an, kulaktan kulağa ulaşan bir sözden çıktı: Biz Škrijelj’iz.” Araştırma, belge, hafıza ve bilim üçlüsünü bir araya getirerek Shkrelilerin hikâyesini yeniden kuruyor; Venedik ve Osmanlı arşivlerinden güncel genetik analizlere kadar uzanan kapsamlı bir tablo sunuyor.

Bir Akademik Katkı ve Kamusal Bellek Çalışması olarak tanımlanan Koferdeki Besa, sadece akademik bir eser değil; hafıza projesi ve belge bankası niteliğiyle, Kuzey Arnavutluk kökenli toplulukların dünyaya açılan bir görünümünü inşa ediyor. Eser, arşiv belgelerini, sözlü anlatıları ve genetik bulguları bir araya getirerek dışarıdan bilgi ile içeriden hakikati buluşturuyor: “Besa u Koferu, bir kitabın adı olmaktan öte, sözün ve emanet edilen konuşmaların sandığıdır.”