Mavi Nefes Projesiyle Marmara Denizi'nde Müsilajla Mücadelede Yeni Adımlar

DenizTemiz Derneği TURMEPA ile Garanti BBVA’nın ortak girişimi Mavi Nefes Projesi, 2021 yılından bu yana denizaltı ekosistemlerinin sağlığını geliştirici bilimsel çalışmalarla ilerliyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından koordine edilen Marmara ayağında, müsilajı sudan uzaklaştırmayı hedefleyen temizleme tekniğinin ilk saha denemeleri Burgazada açıklarında gerçekleştirildi. TURMEPA koordinasyonunda yürütülen ve Mavi Nefes Marmara Denizi İyileştirme Projesi çatısı altında yapılan dalışta, söz konusu yöntemin su sütunu ve deniz tabanı üzerindeki etkileri kaydedildi; sonuçlar sonraki bilimsel değerlendirmeler için arşivlendi.

İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, Hidrobiyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Cem Dalyan ve ekibi öncülüğünde yapılan deneysel dalışa Garanti BBVA Su Altı Dalış Kulübü, Garanti BBVA Genel Müdür Yardımcısı Sibel Kaya, TURMEPA Genel Müdürü Semiha Öztürk ile İstanbul Üniversitesi TTO Genel Müdürü Mehmet Besim Müftüoğlu eşlik etti. Başlatılan müsilajı kaynağında temizleyen yenilikçi teknoloji ile ekip, cihazın müsilajı venturi sistemiyle hava basıncıyla temizlemesini ve bunun canlılar için oluşturduğu güvenli habitatları korumasını hedefledi. İlk gözlemler, Burgazada çevresindeki habitatların temizliğinden umut verici sonuçlar gösterdi.

“Denizlerimizin nefes alması için bilimi, teknolojiyi ve sivil toplumu bir araya getiriyoruz.” diyen Garanti BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten, projenin şu ana kadarki ilerlemesini değerlendirdi. Mavi Nefes ile 2021’den beri süregelen çalışmaların, doğaya somut katkılar sağlayıp gelecek nesillerde çevre farkındalığı yaratmaya odaklandığını belirtti. Ayrıca, yüzeydeki atıkları temizlemenin ötesinde deniz altı yaşamını onaracak uzun vadeli çözümler üretmeyi amaçladıklarını vurguladı. Cihazın Marmara Denizi’nde müsilajın temizlenmesine ve su altı ekosisteminin korunmasına önemli katkı sunacağına dikkat çekti.

Şadan Kaptanoğlu, TURMEPA Yönetim Kurulu Başkanı olarak, turizm ve balıkçılık için hayati öneme sahip denizlerin korunmasının gerekliliğini vurguladı. Çevre Bakanlığı Marmara Denizi Eylem Planı kapsamında TURMEPA’nın tek sivil toplum kuruluşu olarak yer aldığı bu işbirliğinin, bilim, teknoloji ve toplumsal farkındalık ile müsilaj krizine yanıt verdiğini ifade etti. Ayrıca Marmara’nın su altı ekosisteminin yeniden canlanması için umut verici bir adım atıldığını söyledi.

Doç. Dr. Cem Dalyan, Marmara Denizi’nin korunmasının hem bugünün sorumluluğu hem de gelecek nesillerin mirası olduğuna işaret etti. Zostera ve Cymodocea gibi deniz çayırları ve diğer habitatların Marmara için hayati öneme sahip olduğunu belirten Dalyan, bu girişimin korunmaya odaklı ve bilim temelli bir yaklaşım taşıdığını belirtti. Adaların ve su altı ormanlarının korunmasının Marmara Denizi’nin oksijen dengesini korumak açısından kritik olduğuna vurgu yaptı.

Mavi Nefes Yolculuğu başlıkları altında projenin başlangıcından bu yana Marmara’dan Göcek’e, Saros Körfezi’nden Van Gölü’ne uzanan geniş etkileri ve ekosistemlere olan katkıları özetlendi. Şimdiki kazanımlar arasında Marmara Denizi’nde 287 tondan fazla, Van Gölü’nde ise 20 tondan fazla katı atığın birikiminin azaltılması yer alıyor. Göcek’teki sıvı atık alım teknesi, yüzlerce tekneden 860 bin litre atık topladı ve yaklaşık 6,8 milyon litre temiz deniz suyu korunmuş oldu. Ayrıca 45 dalışla 382 tür tü r tespit edilerek bölgenin habitat haritası çıkarıldı ve Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde yüzlerce deniz çayırı fidesi ekildi. Denizdeki bu canlıların korunmasıyla biyolojik çeşitlilik açısından önemli ilerlemeler kaydedildi. Yunusların ve deniz çayırlarının ötesinde çalışmalar, eğitim ve farkındalık programlarıyla da sürüyor.

Proje, Milli Eğitim Bakanlığı protokolleri kapsamında yürütülen çevrim içi eğitimler, gezici Mavi Nefes Eğitim Otobüsü ve “Mavi Dedektifler” programıyla gençler arasında çevre bilincinin yayılmasına önemli bir katkı sağladı. Uzun vadede, Mavi Nefes Marmara Denizi İyileştirme Projesi bölgedeki Prens Adaları çevresinde müsilaj etkilerini azaltmayı, tür çeşitliliğini belirlemeyi ve tür envanterlerini ortaya koymayı amaçlıyor.