Deprem Sonrası Üniversite Gençlerinde Umut ve Farkındalık: Dayanışmanın Rolü ve Psikolojik Destek Gerekliliği

İstanbul Atlas Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Laboratuvarı tarafından yürütülen ve TÜBİTAK’in desteğiyle gerçekleştirilen çalışma, 6 Şubat depremleri sonrasında üniversiteli gençlerin umutsuzluk ve deprem farkındalığıyla ilgili verileri gözler önüne seriyor. Sonuçlar, genel öğrenci grubunda umutsuzlukta anlamlı bir artış yerine azalma görüldüğünü gösteriyor; gençler, dayanışma yoluyla umutlarını koruyabildiklerini ortaya koydu. Aynı zamanda, kırılgan gruplara yönelik psikososyal destek programlarının önemine dikkat çekiyor.

Araştırmaya katılan öğrencilerin yüzde 82’sinin deprem sonrası yardım kampanyalarına veya gönüllü çalışmalarına katıldığı kaydedildi. Danışmanlık görevini üstlenen İTBF Dekanı Prof. Dr. Ayşe Ayçiçeği Dinn, literatürde prososyal davranışların ruh sağlığı üzerindeki koruyucu etkisine vurgu yaparak şu yorumu paylaştı: “Dayanışma, toplumu güçlendirdiği gibi bireylerin umudunu besliyor; yardım edenler, umutsuzluğun düşüşünü deneyimleyerek psikolojik dayanıklılığın güçlendiğini gösterdi.” Bu bulgunun, psikolojik dayanıklılığın yalnızca bilgiyle değil, sosyal bağlarla ve erişilebilir hizmetlerle de güçlendiğini desteklediğini belirtti.

Laboratuvar çalışması, DEpremlerin yalnızca fiziksel hasara yol açmadığını; gelecek beklentilerinde de kırılmalara yol açabileceğini hatırlatıyor. Prof. Dr. Ayşe Ayçiçeği Dinn, deprem sonrası gençliğin umutsuzluk düzeylerinde beklenmedik bir düşüş gözlemlendiğini açıklıyor: “Deprem öncesi ortalama umutsuzluk puanı 6,5 iken, sonrası 6’ya geriledi. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı; bu da toplumsal dayanışmanın kriz anlarında umut kaynağı olabildiğini gösteriyor.” Bu tablo, gençlerin kriz karşısında tamamen çaresiz kalmadığını ve sürdürülebilir bir psikolojik uyum sergileyebildiğini düşündürüyor.

Araştırmanın kilit bulgu noktalarından biri ise yardım etmenin mutluluk ve umut düzeylerini düşüren bir etken olduğudur. Öğrencilerin %82’sinin deprem sonrası destek sürecine katılması, bireylerin yalnızca izleyici konumunda kalmadığını, aynı zamanda sürece aktif olarak dahil olduklarını gösteriyor. Elifcan Ayaz’ın ifadesiyle: “Yardım faaliyetlerine katılan öğrencilerde umutsuzluk daha düşük seyrediyor; bu, dayanışmanın umudu besleyen bir güç olduğunun göstergesidir.”

Destek olmak, umut düzeylerini korumaya yardımcı oldu ve bu yaklaşımın üniversite gençlerinde dayanışma yoluyla ruhsal direnç kazandırdığı görülüyor. Ancak yakınlarını kaybedenler ve evlerini hasar gören/yer değiştirmek zorunda kalan öğrencilerde umutsuzluk seviyesi artış gösteriyor. Doğu Anadolu ile Marmara bölgesi karşılaştırıldığında, bölgeler arası farklar da mevcut; kayıp yaşayanlar için kırılganlık daha belirgin hale geliyor.

Farkındalık düzeyiyle umutsuzluk arasındaki ilişki, depremle ilgili bilgi sahibi olmanın tek başına umudu korumaya yetmediğini ortaya koyuyor. Farkındalıkla umutsuzluk arasında anlamlı bir korelasyon bulunmuyor; bu, bireysel deneyimlerin ve yaşanan kayıpların ruh sağlığı üzerinde daha belirleyici etkileri olduğunu gösteriyor. Ayrıca, deprem haberlerini sık ve yoğun takip eden öğrencilerin umutsuzluk puanlarının daha yüksek olduğu görülüyor; bu durum, sürekli habere maruz kalmanın ikincil travma etkisi yaratabileceğini işaret ediyor.

Psikolojik destek mekanizmalarının yaygınlaştırılması, çalışmanın en dikkat çekici önerilerinden biri olarak ortaya çıkıyor. Katılımcıların %76,6’sı depremden psikolojik olarak etkilendiklerini bildirse de yalnızca %5,8’i profesyonel destek almış. Bu ciddi uçurum, gençlerin ruhsal ihtiyaçlarının yüksek olduğuna rağmen hizmetlere erişimde ciddi engeller olduğuna işaret ediyor. Uzmanlar, üniversiteler ve toplum genelinde psikolojik hizmetlerin görünürlüğünü artırmanın zorunlu olduğunu vurguluyor.

Sonuç olarak, dayanışma ve gönüllülük, gençlerin umudunu korumaya yardımcı olurken, kayıp yaşayan ve yoğun haber maruziyetiyle karşılaşan bireyler için daha yoğun destek mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Dayanışmanın ruhsal iyiliği güçlendirdiği ve geleceğe güvenle bakabilmeyi desteklediği bu bulgular, kriz dönemlerinde psikososyal hizmetlerin güçlendirilmesi gerektiğini net biçimde gösteriyor.