Sağlıklı Alışveriş İçin Bilinçli Farkındalık ve Aklı Stabil Tutma Rehberi

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Özgenur Taşkın, alışveriş bağımlılığının belirti ve yönetim yollarını anlattı. Bilinçli farkındalık olmadan alışveriş etmek, aslında tüketim tuzağına kapılmaktır. Sağlıklı bir alışverişin nasıl olması gerektiğini paylaşan Taşkın, üç temel soruyla hareket etmenin önemine vurgu yaptı: “Bu alışverişe gerçekten ihtiyacım var mı?”, “Bu harcama maddi durumumu zorlar mı?”, “Bu alışveriş beni hedeflerimden saptırır mı?” Bu soruların değerlendirilmesiyle, bilinçli farkındalığın nasıl bir rehber olabileceğini anlatan Taşkın, alışverişi yalnızca anlık dürtülerle yönlendirmemenin gerekliliğine dikkat çekti.

Alışveriş bağımlısını suçlamak büyük bir hata olabilir diyen Taşkın, bağımlılıkta en önemli yaklaşımın iletişim ve farkındalık olduğunun altını çizdi. Aile bütçesinin etkilenmesi durumunda, bu durum açık ve net şekilde paylaşılmalı, sebepler gerekçelerle anlatılmalıdır. Eleştiri zararlı olabilir; destekte bulunmak ve farkındalık düzeyine yönlendirmek daha işlevseldir.

Alışverişin bağımlılık haline gelmesi, kişinin dopamin salgılanmasıyla ödül sistemini aktive etmesiyle ilişkilidir. Taşkın, bazı kişilerin bu keyfi “kendimi ödüllendirdim” diye tanımladığını fakat çoğu zaman bu mutluluğun geçici olduğunu belirtiyor. Bazı durumlarda alışveriş, gerekli ihtiyaçlar karşılanırken dahi kişinin hayatını olumsuz etkileyebilir. Bu yüzden bağımlılık kavramı, kişinin yaşamını ciddi biçimde etkilediğinde gündeme gelir.

“Ne hissediyorum ve neden alışveriş yapıyorum?” sorusu, anlık tatmini ertelerken önemli bir araç oluyor. Bilinçli farkındalık bu soruyu akla getirerek, duygularla baş etmenin yollarını sunar: alışverişten kaçınmanın gerektiğini düşünmek ve bu süreçte nefes egzersizleriyle sakinleşmek mümkün. Bütçe kontrolü ve gerektiğinde bir kahve molası verip durum değerlendirmesi yapmak, ihtiyacın gerçekten devam edip etmediğini görmek için faydalıdır. Hâlâ ihtiyacın devam ediyorsa, bilinçli farkındalıkla bir bütçe planı oluşturup adım adım ilerlemek en doğru yaklaşım olur. Haz duyusunu ertelemek, gerekirse bu duyguyla başa çıkmanın en güvenli yoludur.