Dijital Çağ ve Beyin: Tarhan'ın Beyin Sağlığı İçin Önerileri

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve NPİSTANBUL Hastanesi Yönetim Kurulu Başkanı, Beyin Günü kapsamında dijital çağın beyin üzerindeki etkilerini ve yapay zekânın sunduğu fırsatlar ile riskleri ele aldı. Ayrıca çocukların dijital dünyada güvenliğini sağlamaya yönelik günlük yaşam alışkanlıklarına değindi. Dijital çağ beyini nasıl dönüştürüyor? Akıllı telefonlar, sosyal medya ve yapay zekâ artık günlük hayatın vazgeçilmez parçaları olarak öne çıkıyor; Tarhan bu durumun beyni sürekli olarak uyaranlarla karşı karşıya bıraktığını belirtti. Zihnin zaman içinde dikkati dağınıklaşabilir ve beyin sisi olarak bilinen karmakarışık bir durum oluşabilir. Özellikle gençler ve çocuklar bu tabloyla daha sık karşılaşabiliyor; bazı ülkeler çocukların dijital maruziyetini azaltmaya yönelik yaş sınırlamaları uyguluyorlar. Dijital bağımlılık neden bu kadar güçlü? Uzun süre ekran karşısında vakit geçirmek, beyin ödül sistemini etkileyerek kısa aralıklarla ödül hissi yaratıp kişiyi ekrana bağımlı kılabiliyor. Çözümler ise yasaklayarak değil, çocukların günlük yaşamlarına sportif, sanatsal ve sosyal faaliyetler eklemek; amacı olan günlük planlar yapmak ve gerçek dünya deneyimlerini artırmaktır. Çocukları korumanın en etkili yolu birlikte zaman geçirmek! Tarhan, aile ile kaliteli zaman geçirmenin dijital dünyadaki olumsuz etkileri azaltmada kritik olduğunu ifade etti. Birlikte oyun oynamak, yürüyüş yapmak ve kitap okumak, aile bağlarını güçlendirirken çocukların sosyal gelişimine de katkıda bulunuyor. Özellikle 6 yaşın altındaki çocuklar için ekranla tanışmanın aile eşliğinde olması öneriliyor; çünkü bu yaş grubu içerikleri gerçek yaşamla bağdaştırmada güçlük yaşayabilir. Beyin tek bir bölgeden ibaret değildir! İnsan beyninin sadece yüzde 10’unu kullandığı şeklinde yaygın bir inanış bulunuyor; Tarhan bu iddiayı bilimsel olarak reddediyor. Beyin, basit görevlerde bile birçok bölgenin aynı anda çalıştığını vurguluyor. Farklı becerileri bir arada kullanabilmek—düşünme, öğrenme, duygular, sosyal ilişkiler ve yaratıcılık—beyni canlı tutmada kilit rol oynuyor. Her gün küçük değişikliklerle beynin yeni bağlantılar kurması desteklenebilir. Duygular beyinde başlar; kalpte hissedilir mi? Duyguların merkezi beyin olsa da, dış etkiler değerlendirildikten sonra duygusal deneyimler ortaya çıkar. Puruzlar, mutluluk, güven ve bağlılık gibi hisler beyin kimyasallarıyla ilişkili olarak oluşur ve kalp, bedendeki bu duyguların fiziksel yansımasını hissettirir. Sezgiler deneyimlerin ürünüdür ve çok büyük bölümü geçmiş tecrübelere dayanır. Uzun yıllara yayılan bilgi ve deneyim, hızlı kararlar için bilinç dışı bir referans sağlar. Yapay zekâ düşünmeyi kolaylaştırır; ama insan yerini alamaz Zihinsel hesaplamaları hızlandıran yapay zekâ, uzun vadede insanların bilişsel yükünü azaltabilir. Ancak insanların niyetini, duygularını ve yaşam tecrübelerini anlamada sınırlı kalır. Yapay zekâ sağlık, eğitim ve bilim alanlarında katkılar sunsa da etik sorunlar ortaya çıkabilir; özellikle gençlerle kurulan ilişkinin sınırlarının belirlenmesi hayati olabilir. Günlük yaşamda uygulanabilir alışkanlıklar ile zihinsel performans korumalıdır. Tarhan, beyin sağlığının yalnızca ileri yaşlarda değil, çocuklukta da önem kazandığını vurguluyor. Anlık haz veren davranışlardan ziyade anlamlı hedefler belirlemek, üretken olmak ve sosyal ilişkileri güçlendirmek daha sürdürülebilir bir mutluluk sağlar. Konfor alanından çıkmak beyni geliştirir! Yeni deneyimler edinmek, farklı insanlarla tanışmak ve yabancı bir dil öğrenmek beynin esnekliğini artırır. Uykunun kalitesi de beyin temizliğinde kritik; kaliteli uyku zihin performansını korur. Beslenmede omega-3 zengini balık ve ceviz gibi gıdaların düzenli tüketimi beyin sağlığını destekler. Ayrıca anlamlı sosyal ilişkiler ruh sağlığı ile bilişsel işlevleri uzun süre korur. Tarhan, aile bağlarını güçlendirmenin ve sosyal etkileşimin beyin sağlığı üzerinde koruyucu etkisi olduğunu sözlerini tamamladı. Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA).