Hamilelikte Parasetamol Kullanımı ve Otizm-DEHB İlişkisi: Bilimsel Bulgular ve Klinik Yaklaşımlar

Hamilelik sırasında yüksek ateş ve enfeksiyon için kullanılan parasetamolün, çocuklarda otizm veya DEHB riskini doğrudan artırıp artırmadığı uzun süredir tartışılan konulardan biridir. Yapılan bilimsel çalışmaların çoğu, parasetamol ile bu nörogelişim bozuklukları arasında doğrudan bir nedensellik kuramadığını göstermiştir. Buna karşın, annede tedavi edilmeyen yüksek ateşin bebeğe verebileceği zararlar, kontrollü ilaç kullanımına göre çok daha ağır olabilir. Memorial Bahçelievler Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Doç. Dr. Taha Takmaz, parasetamolün güvenli kullanımına dair görüşlerini paylaşmıştır.

İlaçlarınızı doktor kontrolünde kullanın Son yıllarda bazı gözlemsel çalışmalar, hamilelikte parasetamol kullanımının çocuklarda otizm veya DEHB riskini hafif de olsa artırabileceğini öne sürmektedir. Ancak bu çalışmalar genelde annenin kendi beyanına dayanır; ilaç dozu, süresi ve alındığı haftalar gibi net bilgiler bulunmayabilir. Bu nedenle mevcut kanıtlar, yüksek ateşin kendisinin de bebeğe zarar verebileceğini, parasetamol kullanımının risklerinden daha ağır olabileceğini göstermektedir. Klinik uygulamada ise parasetamol, ateş ve enfeksiyon tedavisinde en güvenli ve sık başvurulan seçenek olarak değerlendirilmektedir. En önemli prensipler ise en düşük etkili doz, en kısa süreli kullanım ve kronik ya da yüksek dozlardan kaçınmadır.

Yüksek ateş anne ve bebek için risk oluşturabilir Hamilelik süreci boyunca çiğ balık yememek, ağır sporlardan kaçınmak ve uykuya özen göstermek gibi öneriler yaygındır. Ancak çoğu doktor, parasetamol içeren ilaçları kullanmaktan da tamamen kaçınmanızı önermez; anne adayını ve bebeği düşünerek tedavi sürecini planlar. Parasetamol genellikle ateş ve enfeksiyon için kullanılır ve yüksek ateşin kendisi bebek için riskli olabilir. Bu nedenle ilacın kendisiyle değil, tedavi edilmesi gereken hastalıkla ilgili riskler söz konusudur.

Araştırmaların genel yorumu 2024 yılında JAMA’da yayımlanan İsveç çalışması, hamilelikte parasetamol kullanımının otizm, DEHB veya zihinsel gerilik riskini artırmadığını gösterdi. Bu bulgu, önceki küçük risk sinyallerinin büyük ölçüde ailevi, genetik ya da çevresel faktörlerden kaynaklandığını düşündürmektedir. 2025 yılında Mount Sinai Hastanesi’nde yürütülen derlemede 46 çalışma incelenmiş ve “yüksek kaliteli araştırmalarda risk sinyali biraz daha belirginleşti” görüşü ortaya çıkmıştır. Harvard’lı araştırmacılar ise nedenselliğin kanıtlanmadığını belirtmekle birlikte, özellikle uzun süreli veya yüksek doz kullanımında dikkatli olunması gerektiğini vurgulamıştır.

Bu bulgular, popüler basında sıkça karşılaşılan “parasetamol otizm yapıyor” şeklindeki başlıkları arttırsa da büyük uzmanlık örgütleri şu an için nedensellik yok, parasetamol güvenli ve gerektiğinde faydalı bir seçenek dediğini ifade etmektedir. SMFM ise “kanıtlar sonuçsuz olsa da ilacı bırakmak annenin ve bebeğin sağlığına zarar verebilir” değerlendirmesini yapmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ise Eylül 2025 itibarıyla parasetamol ile otizm arasında tutarlı bir ilişki bulamadığını belirtmiştir.

Neden bazen risk artışı görünüyor? Bilim insanları, bu durumun dört temel nedeni olabileceğini belirtir: Asıl riskli durum, ilaç değil hastalık olabilir; anneden gelen beyanlar sonradan yanlı veya eksik olabilir; tek seferlik kullanım ile uzun süreli yüksek doz arasındaki ayrım zayıf olabilir; ve mevcut veriler, yüksek ateş gibi durumlarda tedavinin yararlarının risklerinden daha ağır olabildiğini gösterir. Dolayısıyla bilimsel bağlamda parasetamolün doğrudan neden olduğuna dair kesin kanıt yoktur.

Sonuç olarak, güncel bilgimiz parasetamolün hamilelikte otizme yol açtığına dair güçlü kanıt olmadığını, büyük ve güvenilir çalışmaların bu iddiayı desteklemediğini göstermektedir. Ancak bilimsel kesinlik her zaman tam değildir ve yüksek doz ile uzun süreli kullanım konusunda daha fazla çalışma gerekmektedir. Bilim insanları ve klinik rehberler, gerekli olduğunda parasetamolün güvenli ve gerekli bir seçenek olduğunu belirtmektedir.